* ( تُنْفِقُوا ) * در آنكه نفقه نكنيد مالهاى خود را * ( فِي سَبِيلِ اللَّه ) * در راه خداى يعنى در آنچه سبب تقرب مىشود نزد او از حقوق واجبه و مندوبه * ( وَلِلَّه ) * و حال آنكه مر خدايراست * ( مِيراثُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ميراث آسمانها و زمينها يعنى هر چه در آسمان و زمين است بعد از فناى اهالى همهء آن بوى باز خواهد گشت و فى الحقيقة امروز نيز مر او راست و ليكن خلقان را در آن رخصت تصرف داده و بالاخره دست تصرف همهء ايشان از آن كوتاه شد و به او سبحانه باز خواهد گشت در اينكلام ترغيب است باتفاق يعنى چون دانستيد كه اين اموال در دست شما باقى نخواهد ماند پس انفاق آن از حيثية آنكه مستخلف عوض و ثوابيست كه باقى خواهد ماند اولى و آخرى خواهد بود و بعد از امر بانفاق تبيين تفاوت مينمايد ميان منفقين باختلاف اقوال از سبق و قوت يقين و شدت حاجة مردمان به آن و از عكوس آن تا اختيار احسن و افضل آن كنند و ميفرمايد كه * ( لا يَسْتَوِي ) * برابر نيست * ( مِنْكُمْ ) * از شما اى اهل ايمان * ( مَنْ أَنْفَقَ ) * هر كه نفقه كند * ( مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ ) * پيش از فتح مكه كه قبل از عز اسلامست و قوت مسلمانان در عدد دو عدد و دخول مردمان در ديدن خانهء خدا فوجا بعد فوج و پيش از قلت حاجت بقتال و بروايت شعبى مراد پيش از فتح حديبيه است * ( وَقاتَلَ ) * و كارزار كند با دشمنان خدا با كسى كه انفاق نمايد و قتال كند بعد از فتح مكه كه مال بسيار خواهد بود و بانفاق و مقاتله چندان احتياج نخواهد افتاد و ذكر قتال در مقام بيان انفاق بجهة استطراد است و حذف قسيم من انفق بجهة دلالت ما بعد است بر آن اعنى قوله * ( أُولئِكَ ) * آن گروه متقيان و مقاتلان قبل از فتح يعنى سابقان از مهاجر و انصار كه حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله در شان ايشان فرموده كه لو انفق احدكم مثل احد ذهبا ما بلغ مد أحدهم و لا نصفه اگر انفاق كند يكى از شما مثل كوه احد طلا را نرسد بمرتبهء انفاق يا يكى از سابقان مهاجر و انصار و نه نصف آن * ( أَعْظَمُ دَرَجَةً ) * بزرگترند از روى درجه و مرتبه * ( مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا ) * از آنان كه نفقه كنند * ( مِنْ بَعْدُ ) * پس از فتح مكه * ( وَقاتَلُوا ) * و كارزار نمايند * ( وَكُلًّا ) * و همه را كه نفقه ميكنند و قتال مىنمايند قبل از فتح و بعد از آن * ( وَعَدَ اللَّه الْحُسْنى ) * وعده داده است خداى مثوبت نيكو را كه بهشتست اما با تفاوت درجات * ( وَاللَّه ) * و خداى * ( بِما تَعْمَلُونَ ) * به آنچه ميكنيد از انفاق و قتال بر وجه اخلاص يا ريا * ( خَبِيرٌ ) * داناست به ظاهر و باطن آن و همه را بر وفق نيات آن جزا و سزا خواهد داد و بدانكه اين آيه با آنكه مطلق است و اصل